Lessuggesties

Voor het onderdeel Lessuggesties zijn tot nu toe drie onderdelen uitgewerkt:

  1. Mogelijke inzet fictiefragmenten per leerweg en leerjaar.
  2. Enkele lesopzetten voor de bespreking van de fictiefragmenten.
  3. Aansluiten bij de actualiteit: een themalijst.

Mogelijke inzet fictiefragmenten per leerweg en leerjaar

Als een handreiking voor de leraar Nederlands geven wij in het onderstaande overzicht aan voor welke leerlingengroep wij een fragment het meest geschikt achten.

BB-KB
1-2
GL-TL
1-2
H/V
1-2
BB-KB
3-4
GL-TL
3-4
H/V
3
Rachel Ward, Deadline
Lemniscaat, blz 60-69
X
Ransom Riggs, De bijzondere
kinderen van mevrouw Peregrine
Clavis Uitgeverij, blz 41-58
XX
Angie Thomas, The hate u give
Uitgeverij Moon, blz 23-29
XX
Marissa Meyer, Cinder
Blossom Books, blz 59-78
X
Joseph Oubelkas, 400 brieven
van mijn moeder,
Galilee, blz 62-75
X
Jacques Vriens, Code kattenkruid
Van Holkema & Warendorf,
blz 5-18
X
Susin Nielsen,
Het ongemakkelijke
dagboek van Henry K. Larsen
Lemniscaat, blz 161-180
X
Sjoerd Kuyper, Bizar
Hoogland en Van Klaveren,
blz 7-18
XX
Gideon Samson,
De hemel kan wachten
Leopold, blz 15-25, 36-40
XX
Anna Woltz, Alaska
Querido, blz 21-37
X
Marleen Nelen,
Alles wat licht is
Em. Querido’s Uitgeverij,
blz 25-29, 52-62
XX
Derk Visser, Drama Queen
Uitgeverij Gottmer,
blz 25-38
XX
Pamela Sharon, De geur van groen
Uitgeverij Moon,
blz 37-47
X
Rindert Kromhout,
Soldaten huilen niet
Leopold,
blz 206-224
X
Len Vlahos, Huis van glas
Karakter Uitgevers BV,
blz 9-23
XX
Elle van den Bogaard,
Twee seconden
Holland,
blz 10-13, 19-33
XX
Karin Amatmoekrim,
Het gym
Prometheus,
blz 102-108, 165-171
X
Splinter Chabot, Confettiregen
Uitgeverij Unieboek,
blz 232-247
X
Coen de Kort, Rat
Clavis, blz 16-28
X
Daniëlle Bakhuis, De executie
Van Goor, blz 17-27
X
Jelmer Soes, Lichaam van licht
Querido’s Kinderboeken Uitgeverij, blz 30-47
X
Lydia Rood, Ali’s oorlog
Leopold, blz 6-19
X
Marloes Morshuis, Quotum, project Z
Lemniscaat, blz 26-38
X
Mirjam Mous, 2C
Van Goor, blz 9-16, 21-31
XX
Sarah Crossan, Nieuwe maan
Pepper Books, blz 177-205
X
5443117

De bovenstaande 25 fragmenten zijn de oogst van het eerste anderhalf jaar van onze werkgroep. De website is nog niet af. Dit is werk in ontwikkeling: het is duidelijk voor welke leerjaren aanvulling gewenst is. Daar zijn we nu al mee bezig. Onze ambitie is het om binnen enkele jaren zeker 40 fragmenten te presenteren.

Enkele lesopzetten voor de bespreking van de fictiefragmenten

De eerste negen fictiefragmenten en werkbladen zijn niet alleen door de werkgroepleden in de praktijk beproefd. Ook een groep collega’s heeft zich na een oproep op Facebook gemeld om feedback op het ontworpen lesmateriaal te geven. Daarnaast hebben zij beschreven op welke manier zij het materiaal in hun les aan de orde hebben gesteld. Voor de verschillende lesfasen zijn daarbij de volgende varianten vermeld.

1. IntroductieGebruik videofragment, trailer, verfilmingAansluiten bij een voorafgaande les over hetzelfde onderwerp of de actualiteitWie kent het boek of de schrijver?Gebruik van onze introductie-tekst
2. Lezen fragmentLeraar leest voorLeraar leest eerste deel voor; daarna lezen de leerlingen zelf verder in stilteLeerlingen lezen zelf in stilte het fragment 
3. Bedenken antwoordenKort individueel antwoord noteren op papier met vragenVragen op het digibord gepresenteerdLeraar leest telkens een nieuwe vraag voor 
4. Bespreking antwoordenEerst in tweetallen; daarna klassikaalKlassikale bespreking/onderwijs-leergesprekIn groepjes van 4 à 5 leerlingen besproken 
5. AfrondingKorte evaluatie waardering fragment   

Binnen onze werkgroep hebben wij vanaf het eerste begin gesproken over de grote verschillen tussen leerlingen in hun stilleestempo. Waar de ene leerling een fragment vlot doorleest in 20 minuten, heeft een ander daar bijna een half uur voor nodig. Wij hebben daarom een sterke voorkeur voor een lesopzet waarbij de leraar de leerlingen het plezier doet om het fictiefragment voor te lezen en met zijn enthousiasme toont hoe hij zelf van het fragment kan genieten.  

Bij de wijze waarop de vragen besproken kunnen worden, speelt natuurlijk een rol wat de leerlingen uit andere lessituaties gewend zijn. Mogelijk zal een docent eerst een paar lessen met de fictiefragmenten willen uitvoeren met een klassikale nabespreking: zo kunnen de leerlingen ervaren welke open, verkennende houding van hen verlangd wordt. Na zo’n kennismaking kan de docent ervoor kiezen om in leerlingengroepjes de vragen te laten bespreken, waardoor nog meer leerlingen aan het woord kunnen komen. 

Hieronder worden nog twee andere lesopzetten gepresenteerd om de gelezen fictiefragmenten te bespreken. In de eerste variant worden de leerlingen in groepjes verdeeld, waarbij zij zich in het bijzonder op één vraag richten: ze worden de experts die later over die specifieke vraag zullen rapporteren. In de tweede variant bespreken de leerlingen niet de vragen die op het werkblad gepresenteerd worden, maar volgen zij een aanpak om hun eigen bespreekpunten te bepalen en uit te wisselen. Opmerkingen bij deze lesopzetten of aanvullingen met andere suggesties zijn van harte welkom.

Aansluiten bij de actualiteit: een themalijst

We gaan er vanuit dat de bespreking van de fictiefragmenten een vaste plaats in het jaarprogramma kan krijgen. Toch kan de actualiteit soms onverwacht het gesprek in de klas bepalen. Voor de docent die dan ook graag een fictiefragment aanbiedt als verdieping van het gespreksonderwerp, worden hieronder de thema’s van de uitgewerkte fictiefragmenten vermeld.

Rachel Ward, Deadline  Twee buitenbeentjes verbonden door een bijzondere gave
Ransom Riggs,  De bijzondere kinderen van mevrouw PeregrineEen kind dat door niemand geloofd wordt
Heeft een kind nachtmerries of is de werkelijkheid bizar?
Angie Thomas, The hate u give  Opgroeien in een wereld vol politiegeweld (Black lives matter, racisme)
Marissa Meyer, Cinder  Een futuristische versie van Assepoester
Strijden voor rechtvaardigheid
Joseph Oubelkas, 400 brieven van mijn moederOnschuldig in een buitenlandse gevangenis
Drugs en corruptie
Jacques Vriens, Code kattenkruid  Emoties rondom een ongeneeslijk zieke opa
Omgaan met de euthanasiewens van een familielid  
Susin Nielsen, Het ongemakkelijke dagboek van Henry K. Larsen Het leven van de hoofdpersoon en zijn ouders na de zelfmoord van zijn broer
De hoofdpersoon wil dat zijn ouders weer bij elkaar komen
Sjoerd Kuyper, Bizar  Een buitenbeentje zijn en daar zelf geen last van hebben
Verliefd zijn op je beste vriend
Gideon Samson, De hemel kan wachten  Niet zielig gevonden willen worden bij een levensbedreigende ziekte
Waarachtigheid en leugens bij volwassenen gezien door een kind
Anna Woltz, Alaska  Niet zielig gevonden willen worden bij een ziekte (epilepsie)
Onvoorwaardelijke liefde voor een huisdier  
Marleen Nelen, Alles wat licht is  Opgroeien tussen circusmensen in een politiek woelige tijd
Liefde als splijtzwam tussen twee broers
Derk Visser, Drama Queen  Een kind als buffer tussen andere familieleden
Verrast door onbekende gevoelens van verliefdheid  
Pamela Sharon, De geur van groen  Niet zielig gevonden willen worden bij een handicap (blindheid)
Rindert Kromhout, Soldaten huilen niet  Onderlinge relaties binnen een gezin komen onder druk
Vanuit verschillende perspectieven naar de wereld kijken
Len Vlahos, Huis van glas  Ongeneeslijk ziek
Slachtoffer van de reality-tv
Elle van den Bogaard, Twee seconden  Doorrijden na een ongeluk
Het leven met een ernstige leugen
Karin Amatmoekrim, Het gym  Opgroeien tussen twee verschillende werelden (multiculturele samenleving)
Erbij willen horen zonder jezelf te verliezen

Splinter Chabot, Confettiregen  
Homoseksualiteit in het hier en nu
Hoe jezelf te zijn, wanneer je anders bent?
Coen de Kort, RatWeglopen omdat het thuis onveilig is 
Dakloze jongeren in Nederland
Daniëlle Bakhuis, De ExecutieLeven in een toekomstige, eenvormige samenleving
Kandidaat in een spelshow met dodelijke afloop
Jelmer Soes, Lichaam van lichtVerslaafd aan gamen
Ontevreden zijn over hoe je bent
Lydia Rood, Ali’s oorlogHoe ga je om met groepsdruk?
Wat is vriendschap?
Marloes Morshuis, QuotumMoeten vluchten voor mensen die jou willen onderdrukken
Wie kun je vertrouwen en wie niet?
Sarah Crossan, Nieuwe maanTerecht of onterecht veroordeeld tot de doodstraf?
Hoe steun je iemand door dik en dun, terwijl je niet goed begrijpt wat hem bezielt?
Mirjam Mous, 2CEen schoolklas gegijzeld door een bom
Rivaliteit en verdachtmakingen tussen klasgenoten